Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) kêu gọi hành động khẩn cấp để giải quyết tình trạng gián đoạn dịch vụ điều trị bệnh lao trên toàn thế giới, đe dọa đến tính mạng của hàng triệu người
Thứ năm - 20/03/2025 09:13200
Nhân Ngày Thế giới phòng chống bệnh lao (24 tháng 3), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) kêu gọi đầu tư khẩn cấp nguồn lực để bảo vệ và duy trì các dịch vụ chăm sóc và hỗ trợ bệnh lao cho những người cần giúp đỡ trên khắp các khu vực và quốc gia. Bệnh lao vẫn là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất thế giới, gây ra hơn 1 triệu ca tử vong mỗi năm, gây ảnh hưởng nặng nề đến gia đình và cộng đồng.
Những nỗ lực toàn cầu trong việc chống lại bệnh lao đã cứu sống được khoảng 79 triệu người kể từ năm 2000. Tuy nhiên, việc cắt giảm mạnh và đột ngột ngân sách y tế toàn cầu hiện đang đe dọa đảo ngược những thành quả này. Tình trạng kháng thuốc ngày càng gia tăng, đặc biệt là ở châu Âu, cùng với các cuộc xung đột đang diễn ra ở Trung Đông, châu Phi và Đông Âu, càng làm trầm trọng thêm tình hình đối với những người dễ bị tổn thương nhất. Với chủ đề “Có! Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao: Cam kết, Đầu tư, Thực hiện”, chiến dịch Ngày Thế giới phòng chống bệnh lao năm 2025 nhấn mạnh lời kêu gọi khẩn cấp, trách nhiệm giải trình và hy vọng. Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc WHO, cho biết: “Những thành tựu to lớn mà thế giới đã đạt được trong cuộc chiến chống bệnh lao trong 20 năm qua hiện đang gặp rủi ro khi việc cắt giảm kinh phí bắt đầu làm gián đoạn việc tiếp cận các dịch vụ phòng ngừa, sàng lọc và điều trị cho người mắc bệnh lao. Nhưng chúng ta không thể từ bỏ những cam kết cụ thể mà các nhà lãnh đạo thế giới đã đưa ra tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc chỉ 18 tháng trước để đẩy nhanh công tác chấm dứt bệnh lao. WHO cam kết hợp tác với tất cả các nhà tài trợ, đối tác và các quốc gia bị ảnh hưởng để giảm thiểu tác động của việc cắt giảm kinh phí và tìm ra các giải pháp sáng tạo.”
Nguồn tài trợ: mối đe dọa đối với các nỗ lực toàn cầu chống bệnh lao.
Các báo cáo ban đầu gửi cho WHO cho thấy rằng công tác phòng chống lao đang bị gián đoạn nghiêm trọng ở một số quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất sau khi bị cắt giảm kinh phí. Các quốc gia thuộc khu vực Châu Phi của WHO chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, tiếp theo là các quốc gia thuộc khu vực Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương của WHO. Hai mươi bảy quốc gia đang phải đối mặt với sự đổ vỡ nghiêm trọng trong công tác phòng chống lao, với những hậu quả tàn khốc, chẳng hạn như:
Tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực đang làm suy yếu chất lượng dịch vụ;
Các dịch vụ chẩn đoán bị gián đoạn nghiêm trọng, làm chậm trễ việc phát hiện và điều trị;
Hệ thống dữ liệu và giám sát sụp đổ, làm ảnh hưởng đến việc theo dõi và quản lý dịch bệnh;
Các nỗ lực tham gia cộng đồng, bao gồm việc chủ động tìm kiếm ca bệnh, sàng lọc và truy vết tiếp xúc, đang suy yếu, dẫn đến chẩn đoán chậm trễ và tăng nguy cơ lây truyền.
Chín quốc gia báo cáo gặp trục trặc trong việc thu mua và cung ứng thuốc điều trị lao, gây nguy hiểm cho việc điều trị liên tục và kết quả điều trị của bệnh nhân. Việc cắt giảm ngân sách năm 2025 càng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt ngân sách hiện có cho công tác phòng chống bệnh lao toàn cầu. Năm 2023, chỉ có 26% trong số 22 tỷ đô la Mỹ cần thiết hàng năm cho công tác phòng ngừa và chăm sóc bệnh lao được cấp, tạo ra một khoản thiếu hụt khổng lồ. Nghiên cứu về bệnh lao đang trong tình trạng khủng hoảng, chỉ nhận được một phần năm trong mục tiêu 5 tỷ đô la Mỹ hàng năm vào năm 2022 – làm chậm đáng kể những tiến bộ trong chẩn đoán, điều trị và vắc-xin. WHO đang dẫn đầu các nỗ lực nhằm đẩy nhanh phát triển vắc-xin phòng chống bệnh lao thông qua Hội đồng Thúc đẩy Vắc-xin phòng chống bệnh lao, nhưng tiến độ vẫn gặp rủi ro nếu không có cam kết tài chính khẩn cấp.
Tuyên bố chung với xã hội dân sự
Trước những thách thức cấp bách đang đe dọa các dịch vụ điều trị lao trên toàn thế giới, Tổng Giám đốc WHO và Nhóm Đặc nhiệm Xã hội Dân sự về Bệnh lao đã đưa ra một tuyên bố mang tính quyết định. Tuyên bố chung được đưa ra trong tuần này yêu cầu các chính phủ, các nhà lãnh đạo y tế toàn cầu, các nhà tài trợ và các nhà hoạch định chính sách phải có những nỗ lực phối hợp ngay lập tức để ngăn chặn những gián đoạn tiếp theo. Tuyên bố này nêu rõ năm ưu tiên quan trọng:
Giải quyết khẩn cấp tình trạng gián đoạn dịch vụ điều trị lao, đảm bảo các biện pháp ứng phó phù hợp với quy mô của cuộc khủng hoảng;
Đảm bảo nguồn tài trợ trong nước bền vững, đảm bảo tiếp cận liên tục và công bằng với công tác phòng ngừa và chăm sóc bệnh lao;
Đảm bảo các dịch vụ thiết yếu cho bệnh lao, bao gồm tiếp cận thuốc cứu sinh, chẩn đoán, điều trị và các biện pháp bảo trợ xã hội, cùng với sự hợp tác liên ngành;
Thiết lập hoặc khôi phục các nền tảng hợp tác quốc gia, thúc đẩy liên minh giữa xã hội dân sự, các tổ chức phi chính phủ, các nhà tài trợ và các hiệp hội chuyên nghiệp để giải quyết các thách thức;
Tăng cường hệ thống giám sát và cảnh báo sớm để đánh giá tác động trong thời gian thực và phát hiện sớm các sự cố.
“Lời kêu gọi khẩn cấp này rất kịp thời và nhấn mạnh sự cần thiết phải hành động nhanh chóng, quyết đoán để duy trì tiến trình toàn cầu trong việc phòng chống bệnh lao và ngăn ngừa những bước thụt lùi có thể gây thiệt hại về người,” Tiến sĩ Tereza Kasaeva, Giám đốc Chương trình Toàn cầu về Lao và Sức khỏe Phổi của WHO, cho biết. “Đầu tư vào việc chấm dứt bệnh lao không chỉ là một mệnh lệnh đạo đức mà còn là một nhu cầu kinh tế – mỗi đô la chi cho phòng ngừa và điều trị mang lại lợi ích kinh tế ước tính khoảng 43 đô la Mỹ.”
Hướng dẫn mới về bệnh lao và sức khỏe phổi
Là một trong những giải pháp để đối phó với tình trạng thiếu hụt nguồn lực ngày càng gia tăng, WHO đang thúc đẩy việc tích hợp chăm sóc sức khỏe bệnh lao và phổi vào chăm sóc sức khỏe ban đầu như một giải pháp bền vững. Hướng dẫn kỹ thuật mới do WHO ban hành nêu rõ các hành động quan trọng trong toàn bộ chu trình chăm sóc, tập trung vào phòng ngừa, phát hiện sớm bệnh lao và các bệnh đi kèm, quản lý tối ưu ngay từ lần tiếp xúc đầu tiên và cải thiện việc theo dõi bệnh nhân. Hướng dẫn này cũng khuyến khích sử dụng tốt hơn các hệ thống y tế hiện có, giải quyết các yếu tố nguy cơ chung như tình trạng quá tải dân số, thuốc lá, suy dinh dưỡng và ô nhiễm môi trường. Bằng cách giải quyết các yếu tố quyết định bệnh lao cùng với các bệnh truyền nhiễm và không truyền nhiễm, các bệnh về phổi và khuyết tật thông qua một chiến lược thống nhất, WHO hướng đến việc tăng cường ứng phó toàn cầu và thúc đẩy những cải thiện bền vững về kết quả sức khỏe. Nhân Ngày Thế giới phòng chống bệnh lao, WHO kêu gọi tất cả mọi người: cá nhân, cộng đồng, xã hội, các nhà tài trợ và chính phủ, cùng chung tay góp sức để chấm dứt bệnh lao. Nếu không có sự phối hợp hành động từ tất cả các bên liên quan, công tác phòng chống bệnh lao sẽ bị suy yếu nghiêm trọng, đảo ngược những tiến bộ đạt được trong nhiều thập kỷ, đe dọa đến tính mạng của hàng triệu người và an ninh y tế.